Podrabiane leki są dużym zagrożeniem dla zdrowia i podkopują zaufanie do całego sektora farmaceutycznego. Ich produkcja to jednak olbrzymi przemysł o wartości miliardów dolarów. Rozwojowi rynku medycznych podróbek sprzyja niski poziom dochodów oraz rosnący dostęp do leków kupowanych przez internet.
Ten temat przeanalizowali eksperci firmy FM Logistic. W raporcie „Łańcuchy dostaw farmaceutycznych pod presją – nowe ścieżki rozwoju” zauważają, że zjawisko można ograniczyć dzięki technologii blockchain czy śledzeniu przesyłek. Eksperci szacują również, że rynek podróbek wart jest nawet 1,5 miliarda dolarów. Natomiast do 2037 roku jego wartość ma się podwoić.
Diagnoza: niskie dochody i handel online
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) dzieli nielegalne środki medyczne na produkty niestandaryzowane oraz fałszywe leki. Te pierwsze nie spełniają na przykład standardów produkcji. Natomiast drugie celowo wprowadzają w błąd. Podrabiane leki z obu grup stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego szczególnie w biedniejszych regionach. Szacuje się, że 1 na 10 leków w tych krajach nie zdał testów kontroli jakości. A to sugeruje, że produkt jest poniżej standardu lub sfałszowany. Natomiast Interpol szacuje, że z powodu używania tego typu substancji, umiera co roku nawet 1 milion osób. Według danych z raportu FM Logistic wynika, że najczęściej podrabiane są leki oddziałujące na układ moczowo-płciowy, centralny układ nerwowy, metaboliczne, przeciwnowotworowe i przeciwzakaźne.
– Rozwój rynku podrabianych leków jest stymulowany nie tylko przez popyt, ale też szerokie możliwości dystrybucyjne. Wzrost sprzedaży online za pośrednictwem nieautoryzowanych sklepów zaostrza problem. Jednocześnie ułatwiając konsumentom dostęp do niesprawdzonych substancji. Tymczasem głównym kanałem sprzedaży podróbek jest właśnie internet. W Polsce jest to zakazane nawet w przypadku legalnych leków, jeśli są one wystawiane na receptę. Lek można jedynie zarezerwować online, ale odebrać trzeba go osobiście w aptece stacjonarnej. Globalny handel fałszywymi lekami ułatwia także specyfika farmaceutycznego łańcucha dostaw. Jest on często długi, złożony i z wieloma pośrednikami, co zwiększa możliwości dla fałszerstw i manipulacji – tłumaczy Paweł Janicki, starszy dyrektor ds. rozwoju biznesu w FM Logistic.
Recepta: kontrola, technologia, logistyka
Światowe organizacje oraz poszczególne rządy podejmują rozmaite działania zmierzające do zwalczenia handlu sfałszowanymi lekami. Przykładem jest Globalny System Nadzoru i Monitorowania WHO (GSMS), który reaguje na obrót nieautoryzowanymi produktami medycznymi. Podrabiane leki to także działania transgraniczne we współpracy Interpolu ze służbami celnymi. Eksperci FM Logistic zauważają, że olbrzymią rolę mają do odegrania także operatorzy logistyczni i dostawcy. To od nich oczekuje się wsparcia dla firm farmaceutycznych w walce z falą podróbek.
– Przede wszystkim chodzi o działania pomagające w weryfikowaniu autentyczności produktów oraz zapewnieniu ich prawdziwości za pomocą kodów QR i kodów kreskowych. Śledzenie GPS to konieczność, aby sprostać wyzwaniu ostatniej mili. Lepszą identyfikowalność produktów umożliwia także technologia rozproszonego rejestru, czyli blockchain. Zapewnia ona zabezpieczony przed manipulacją zapis każdej transakcji i przepływu produktów farmaceutycznych. Dzięki temu podróbkom jest dużo trudniej przedrzeć się do łańcucha dostaw. Jednak nawet jeśli tam trafią, łatwiej jest je wycofać z rynku – dodaje Paweł Janicki z FM Logistic.
Autorzy raportu FM Logistic dotyczącego łańcucha dostaw farmaceutycznych zauważają, że inwestycja w najnowocześniejsze technologie jest niezbędna. Jest to potrzebne, aby podrabiane leki i obrót nimi, można było skutecznie zwalczyć. Narzędziami do poprawy widoczności łańcucha dostaw jest sztuczna inteligencja i blockchain. Także do zapewnienia autentyczności produktów i optymalizacji logistyki.
