Przeładowanie pojazdu nie należy do sytuacji szczególnie pożądanych w transporcie. Oprócz narażenia się na kary, powistaje też problem logistyczny, który skutecznie może skoplikować sytuację i naraża na dodatkowe koszty. Kto powinien za to wszystko zapłacić?
Abstrahując od kwestii dotyczących kar administracyjnych, zazwyczaj wobec wykrycia przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, powstaje również konieczność przeładowania części towaru. Być może do magazynu, być może na inny pojazd. Jedno jest pewne, kontynuowanie podróży w ustalonym stanie nie będzie możliwe. Konsekwencją powyższego jest też, że pierwotnie zaplanowanego transportu nie można wykonać zgodnie z planem.
Punktem wyjścia jest art. 72 Prawa przewozowego, zgodnie z którym nadawca odpowiada za szkodę wynikającą między innymi z podania w liście przewozowym wskazań i oświadczeń niezgodnych z rzeczywistością, jak również z nienależytego wykonania czynności ładunkowych. Gdyby natomiast pozostawały jakiekolwiek wątpliwości dotyczące wykonania koniecznego przeładunku, ust. 3 tego przepisu rozstrzyga je wprost – jeżeli dane dotyczące masy przesyłki zawarte w liście przewozowym są niezgodne ze stanem faktycznym, koszty związane z jej przeładunkiem ponosi nadawca. Na pierwszy rzut oka temat można byłoby w tym miejscu zakończyć. Przykładowo – nadawca podał masę 20 ton. Po zważeniu okazuje się, że towar waży 24 tony. Pojazd nie może kontynuować przewozu, część przesyłki trzeba przeładować na drugi zestaw, więc związane z tym koszty obciążają nadawcę.
W praktyce sama odpowiedź na pytanie “kto płaci?” jest jednak najmniej interesującym elementem problemu. Znacznie ciekawsze jest ustalenie, za co właściwie płaci.
Przeładowanie pojazdu. Jaki jest koszt przeładunku?
Prawo przewozowe nie precyzuje, co kryje się pod pojęciem „kosztów związanych z przeładunkiem przesyłki”, a przynajmniej nie wprost. Słusznie zresztą zaniechano zdefiniowania omawianego pojęcia, gdyż w ten sposób przyjmujemy jego rozumienie wedle języka potocznego. W tym układzie zatem będą to wszelkie koszty wykazujące adekwatny związek przyczynowo-skutkowy z ujawnieniem w liście przewozowym zaniżonej, w stosunku do rzeczywistości, masy przesyłki. Sam fizyczny przeładunek może wymagać wynajęcia wózka widłowego, dźwigu czy innego urządzenia, nie wspominając o pracy ludzkiej. Towar trzeba też gdzieś przeładować. Niekiedy konieczne będzie podstawienie drugiego pojazdu. Pierwszy pojazd przez cały ten czas pozostaje unieruchomiony, podobnie jak jego kierowca.
Może pojawić się konieczność wykonania dodatkowych kilometrów, zmiany organizacji przewozu czy poniesienia kosztów postoju. Ustawodawca nie tworzy katalogu takich kosztów, co z jednej strony pozwala na uniknięcie zbędnej kazuistyki, z drugiej strony, wobec braku tzw. “twardej” podstawy prawnej, każdą czynność można kwestionować. Gdy dojdzie do ostateczności, tj. sporu sądowego, ocena pozostanie w rękach sędziego rozpoznającego sprawę. Posiłkować można się treścią art. 72 ust. 2 Prawa Przewozowego, który przewiduje, że w przypadku nieścisłości lub niedostateczności danych przekazanych przez nadawcę, nadawcę obarcza się odpowiedzialnością za „wszelkie koszty”, jakie z tego tytułu mógłby ponieść przewoźnik. Rozpatrywać go można zatem w kontekście dyrektywy interpretacyjnej zakresu obowiązku pokrycia tego typu kosztów. Granica pomiędzy prostym zwrotem kosztu wykonania dodatkowej operacji logistycznej, a klasycznym roszczeniem odszkodowawczym zaczyna więc robić się znacznie mniej oczywista.
Awaria pojazdu
Ponownie załóżmy, że nadawca podał nieprawidłową masę przesyłki, a problem nie zostaje wykryty podczas kontroli drogowej. Po kilkuset kilometrach zestaw wjeżdża na górską trasę. Dochodzi do awarii zawieszenia, układu hamulcowego innego elementu pojazdu. Dopiero wtedy okazuje się, że rzeczywista masa przewożonego towaru istotnie odbiega od danych przekazanych przewoźnikowi w ramach listu przewozowego.
Oczywistym jest, że cała operacja transportowa nie powiedzie się zgodnie z planem. Pojazd trzeba odholować, ewentualnie wezwać mechanika, który naprawi usterkę na miejscu. Jeśli awaria będzie poważniejsza, pojawi się konieczność podstawienia drugiego zestawu i naturalnie omawiana już kwestia przeładunku. Należy zastanowić się, co zrobić z samym kierowcą – organizować pobyt w hotelu czy powrót do bazy? Być może przewoźnik zaplanowany miał już kolejny przewóz, którego siłą rzeczy nie będzie w stanie realizować.
Interesujący punkt wyjścia dla przewoźnika
Czy również za tak opisane koszty odpowiada nadawca? Prawo przewozowe ponownie daje przewoźnikowi interesujący punkt wyjścia. Zgodnie z jego art. 73, za uszkodzenie mienia przewoźnika spowodowane czynnościami ładunkowymi odpowiedzialność ponosi odpowiednio nadawca albo odbiorca. Jednocześnie art. 72 obejmuje szkody wynikające zarówno z podania danych niezgodnych z rzeczywistością, jak i z nienależytego wykonania samych czynności ładunkowych. Tym samym odpowiedzialność nadawcy nie musi kończyć się wraz z pokryciem kosztów przeładunku. Nie oznacza to jednak, że każda późniejsza awaria pojazdu zostanie automatycznie przerzucona na nadawcę. Samo przeciążenie nie wystarczy. Przewoźnik dochodzący kosztów naprawy pojazdu będzie musiał powiązać jego uszkodzenie z nieprawidłowością, za którą odpowiada nadawca. Przy pewnych awariach związek ten może wydawać się stosunkowo oczywisty. Przy innych konieczne będzie ustalenie rzeczywistej przyczyny technicznej uszkodzenia.
Sam fakt, że pojazd był przeciążony w chwili awarii, nie musi jeszcze oznaczać, że właśnie przeciążenie ją spowodowało. Prawo przewozowe nakłada obowiązki nie tylko na nadawcę. Przewoźnik co do zasady zobowiązany jest do użycia pojazdu odpowiedniego do danego przewozu, może również sprawdzić, czy przesyłka odpowiada oświadczeniom nadawcy zawartym w liście przewozowym. Jednocześnie podmiot wykonujący czynności ładunkowe powinien przeprowadzić je w sposób, który nie prowadzi do przekroczenia dopuszczalnej masy pojazdu lub nacisków osi. W konkretnym sporze znaczenie może więc mieć nie tylko to, ile rzeczywiście ważyła przesyłka, ale również kto ją ładował, jakie dane otrzymał przewoźnik, czy miał możliwość ich zweryfikowania oraz co wydarzyło się już po opuszczeniu miejsca załadunku. To jednak zupełnie inne pytanie niż to, od którego zaczęliśmy.
Łukasz Strzelczyk, radca prawny w Trans Lawyers Kancelaria Prawna






